1- گروه حقوق، واحد آیت الله آملی، مرکز بین المللی آیت الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران. 2- گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران ، mohsenvaseghi@pnu.ac.ir 3- گروه حقوق، مرکز بین المللی آیت الله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران.
چکیده: (8 مشاهده)
زمینه: در حقوق مسئولیت مدنی کشورهای مختلف از جمله ایران، بسیاری از قوانین طراحی شده ناشی از التزام آن به موازین اخلاقی می باشد. یکی از قوانین اخلاقی پر اهمیت در مسئولیت مدنی ، توجه به حریم خصوصی است.با گسترش روزافزون تحقیقات بر روی انسان، مراکز تحقیقاتی به بازیگران اصلی تولید دانش و در عین حال امانتداران دادههای بسیار حساس پزشکی، ژنتیکی و روانشناختی تبدیل شدهاند. رعایت حریم خصوصی شرکتکنندگان در پژوهشهای علمی، یکی از الزامات بنیادین اخلاقی و حقوقی است که نقض آن میتواند موجب تحقق مسئولیت مدنی مراکز تحقیقاتی شود. این پژوهش با هدف تحلیل مبانی و شرایط تحقق مسئولیت مدنی مراکز تحقیقاتی در نقض حریم خصوصی نمونههای انسانی و مقایسه چارچوب حقوقی ایران و ایالات متحده انجام شده است.مطالعه به روش توصیفی - تحلیلی و با گردآوری دادهها از طریق منابع کتابخانهای، اسناد قانونی، رویه قضایی و اسناد اخلاق پژوهش در سطح ملی و بینالمللی انجام شده است. نتیجه گیری در آمریکا، در کنار مسئولیت مبتنی بر تقصیر، نظریههای «خطر» و «مسئولیت محض» نیز در افشای عمومی اطلاعات خصوصی اعمال میشوند و صرف تحقق چهار شرط یادشده برای احراز مسئولیت کافی است؛ اما در ایران، محدود ماندن به مبنای تقصیر، اثبات و جبران خسارت را برای زیاندیده دشوار و کارکرد بازدارندگی را تضعیف کرده است. این پژوهش نشان داد که مسئولیتمدنی تقصیرمحور در ایران پاسخگوی خطرات نوین افشای دادههای پژوهش انسانی نیست و الگوی ترکیبی آمریکا با پذیرش مسئولیتمحض در انتشار عمومی اطلاعات خصوصی، الگویی کارآمد برای تضمین حمایت واقعی و بازدارندگی مؤثر است.
Kolivand Z, Vaseghi M, Fallah Kharyeki M. Ethics and Civil Liability of Research Centers: Violation of Human Privacy (Comparing Iranian and American Law). Ethics in Science and Technology 2026; 20 (4) :14-21 URL: http://ethicsjournal.ir/article-1-3480-fa.html
کولیوند زهره، واثقی محسن، فلاح خاریکی مهدی. اخلاق و مسئولیت مدنی مراکز تحقیقاتی : نقض حریم خصوصی نمونه انسانی ( مقایسه حقوق ایران و آمریکا). اخلاق در علوم و فناوری. 1404; 20 (4) :14-21
