[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: دوره 16، شماره 2 - ( 6-1400 ) ::
جلد 16 شماره 2 صفحات 1-2 برگشت به فهرست نسخه ها
آیا همیشه "هدف، وسیله را توجیه می‌کند"؟
داریوش فرهود*
دانشگاه علوم پزشکی تهران، سردبیر
چکیده:   (73 مشاهده)
 زندگانی جانوران، در چند هدف خلاصه می‌شود و راه‌های رسیدن به آن غریزه2 هستند.
1. دفاع از جان خود در مقابل جانوران مهاجم، در واقع « دفاع از جان»
2. دفاع از حریم زیست خود یا همان قلمرو3 « دفاع از وطن »
3. شکار یا ورود به محوطۀ جدید برای تأمین غذای یک وعده‌ای خود، بدون حرص و زیاده‌طلبی « زنده ماندن 4  »
4. همسریابی (بعضاً با جدال و ستیز و حسادت) « بقاء نسل »
کلیۀ این اقدامات و اعمال، به صورت غریزی « کاندیشنال » برای جانوران و در حکم « راز بقا » صورت می‌گیرد.
انسان و شاید برخی از جانوران اهلی شده، رفتارهایشان « ارادی » همراه با تفکر، گزینه سنجی و با در نظر گرفتن « سود و زیان » 5 است. «حیوان متفکر»، «حیوان ناطق»6
از زمان‌های بسیار دور، حتی پیش از مصلحان اجتماعی و ظهور ادیان، انسان‌های دوراندیش و نیک صفتی در هر گروه و قبیله‌ای وجود داشتند که مردم را به خودداری از آزار و زیان به دیگران توصیه می‌کردند. به این ترتیب « مبانی اخلاق7 » قبیله‌ای و گروهی شکل گرفت.
نیک و بد، سود و زیان، خیر و شر، آبادانی و تخریب، شفابخشی و کشتار ... این‌ها همگی اخلاقیاتی بودند که نیکان هر قوم به این اصول رسیده بودند تاریخ انسان ( حیوان اخلاقی8 ). با گذشت زمان، باورهای نیک و ادیان اقوام پیش از تاریخ ( ایران، هند، مصر، چین و آمریکای جنوبی.... ) و بعدها ادیان ابراهیمی ( یهودیت، مسیحیت و اسلام )، همگی در اصول اخلاقی شناخته شده و محبوب مردم ( راستی، درستی، نیک‌اندیشی، کمک به دیگران، مهربانی و بخشندگی و ... ) تدوین شدند و پیام‌آوران، مردم را به نیکی دعوت کردند و در واقع جامۀ آسمانی و معنوی بر اندام نیکی‌ها دوختند.
دانشمندان و نویسندگان ( فردوسی، سعدی، مولانا و حافظ و دیگران ) در ایران و جهان، همگی به پاس گفته‌ها و نوشته‌های نیک و زیبا و اخلاقی خود شهرت یافتند.
ریش سفیدان و داوران، همواره احکام بین نیک و بد، اخلاقی و غیر اخلاقی را جاری می‌کردند. شاید آداب و رسوم و فرهنگ را بتوان به عنوان اولین قانون‌های اخلاقی9 تلقی کرد. وضع قوانین مدرن امروزی را می‌توان حاصل چند سدۀ اخیر دانست (اخلاق فلسفی10).
 
 
در واقع کلیۀ قوانین، برای حاکمیت و اجرای اخلاقیات وضع شدند، ولی متأسفانه همۀ این قوانین اخلاقی نیستند. زیرا این قوانین از سوی حاکمان و توسط کارگزاران ایشان تدوین شده‌اند، یعنی همیشه سود و نیک‌زیستی اکثریت در آن دیده نشده است.
در اینجا پاسخ عنوان این نوشته مطرح می‌شود که همیشه هدف، وسیله را توجیه نمی‌کند! یعنی هم هدف باید شریف و الهی و در جهت مصلحت همگان باشد و هم وسیله‌ها باید پاک و الهی و بدون زیان به دیگران باشند.
در تاریخ، بدون تردید همۀ افراد نااهل، جباران، ستمگران و زیاده‌طلبان، برای توجیه کارهای خود، ابتدا اهداف بسیار فاخر و عامه پسند خود ( شاید به ظاهر نیک ) را تعریف می‌کردند و سپس هر راهی را برای رسیدن به آن هدف، انتخاب می‌کردند و مردم ساده دل (اکثریت نادان)، آنها را برای رسیدن به اهداف ایشان، کمک می‌کردند.
از افراد سرشناس که هر وسیله‌ای را برای رسیدن به هدف از پیش تعریف شده ( سیاست، حاکمیت، نظامی‌گری )، بدون در نظر داشتن اصول اخلاقی (نیک و بد زمینی یا آسمانی، توجیه می‌کرد، نیکولو ماکیاولی ( 1469 تا 1527 میلادی در فلورانس ایتالیا ) بود.
ماکیاولی، به عنوان یک سیاستمدار دوران رنسانس اروپا، کلیۀ ارزش‌های اخلاقی قراردادی و خدایی و مذهبی را برای رسیدن به زندگی بهتر، انکار می‌کرد، ولی همزمان اعتقاد داشت « دین مؤثرترین وسیله برای اعمال قدرت سیاسی و بهترین عنصر برای پیوستگی و اتحاد ملی است » از دیدگاه او « آنچه نباید در سیاست مورد توجه قرار گیرد، اخلاقیات است »
 من در جایگاه و مرتبه‌ای نیستم که بخواهم برای دیگران راهنما و دلیل باشم، ولی برای خودم همواره کوشیده‌ام که
 « هم هدفم اخلاقی و الهی باشد و هم وسیله‌ام پاک و ایزدی باشد. »
 
واژه‌های کلیدی: هدف، وسیله، اخلاق
متن کامل [PDF 375 kb]   (51 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1400/5/11 | پذیرش: 1400/5/30 | انتشار: 1400/5/30
ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

0. Ethics in science and Technology. 2021; 16 (2) :1-2
URL: http://ethicsjournal.ir/article-1-2277-fa.html

فرهود داریوش. آیا همیشه "هدف، وسیله را توجیه می‌کند"؟. اخلاق در علوم و فنّاوری. 1400; 16 (2) :1-2

URL: http://ethicsjournal.ir/article-1-2277-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 16، شماره 2 - ( 6-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها
فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری Ethics in Science and Technology
Creative Commons License
All works in this site are licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Persian site map - English site map - Created in 0.04 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4331