زمینه: ادبیات فارسی همواره بستری برای طرح مفاهیم اخلاقی و تربیتی بوده است و شاعران بزرگ این حوزه با بهره‌گیری از آموزه‌های دینی، عقلانی و عرفانی، به تبیین فضایل اخلاقی پرداخته‌اند. سنایی غزنوی از نخستین شاعرانی است که شعر فارسی را از مدح و توصیف‌های درباری به سوی مضامین تعلیمی و عرفانی سوق داد و در آثار خود، نظامی منسجم از اندیشه‌های اخلاقی ارائه کرد. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه‌ای به بررسی جلوه‌های فضایل اخلاقی در اشعار سنایی و تبیین تأثیر آن بر شکل‌گیری و گسترش ادبیات عرفانی و تعلیمی فارسی پرداخته است.
نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سنایی با تکیه بر اصولی چون دین، قرآن و عقل، نظامی اخلاقی را در شعر فارسی بنیان نهاد که محور آن تزکیه نفس، حقیقت‌جویی و رهایی از دلبستگی‌های دنیوی است. فضایل اخلاقی همچون نیت پاک، قناعت، شکرگزاری، طهارت درونی و پیوند علم و عمل در آثار او جایگاهی اساسی دارند. این آموزه‌ها زمینه‌ساز شکل‌گیری جریان اخلاق عرفانی در شعر فارسی شدند و در آثار شاعرانی چون مولوی، نظامی، سعدی و حافظ به شیوه‌های گوناگون ادامه یافتند.