1- گروه مدیریت آموزشی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران 2- گروه مدیریت آموزشی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران ، khalkhali_ali@iau.ac.ir
چکیده: (839 مشاهده)
زمینه: هوش مصنوعی (AI) بهعنوان یکی از فناوریهای کلیدی قرن بیستویکم، مدیریت آموزشی را متحول کرده و امکاناتی نظیر شخصیسازی یادگیری و بهبود کارایی اداری را فراهم آورده است. با این حال، چالشهای اخلاقی مانند نقض حریم خصوصی، تبعیض الگوریتمی، و عدم شفافیت، ضرورت حاکمیت اخلاقی را برجسته میکنند. هدف این پژوهش، شناسایی چالشهای اخلاقی کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت آموزشی و طراحی چارچوبی مدیریتی برای مواجهه با آنهاست. روش: این مطالعه با رویکرد مرور نظاممند در پایگاههای داده Scopus، WebofScience، GoogleScholar، Magiran و SID انجام شد. جامعه مورد مطالعه شامل مقالات و گزارشهای منتشرشده بین سالهای 2015 تا 2025 بود. نمونهگیری هدفمند انجام شد و 42 مطالعه پس از حذف موارد تکراری و غیرمرتبط انتخاب شدند. ابزار تحلیل، کدگذاری مضامین (باز، محوری، و انتخابی) بود و دادهها با تحلیل محتوای کیفی بررسی شدند. اعتبار تحلیل از طریق مثلثسازی دادهها تأیید شد. یافتهها: کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت آموزشی چالشهایی نظیر نقض حریم خصوصی (مانند نشت دادهها در پلتفرم «شاد» و Zoom)، تبعیض الگوریتمی (مانند نابرابری در تخصیص منابع در ایران و بریتانیا)، عدم شفافیت در الگوریتمها (مانند سیستمهای غیرقابل تفسیر در استرالیا و چین)، فقدان مسئولیتپذیری (مانند خطاهای سیستمی بدون پاسخگویی در ایران و چین)، و کاهش تعاملات انسانی (مانند محدودیت نقش معلمان در فنلاند و ایران) را به همراه دارد. نتیجهگیری: هوش مصنوعی در مدیریت آموزشی پتانسیل بالایی دارد، اما چالشهای اخلاقی آن نیازمند چارچوبهای حاکمیت اخلاقی، آموزش مداوم، مشارکت ذینفعان، نظارت مستمر، و استانداردهای امنیتی مانند ISO/IEC27001 است. در ایران، پلتفرمهایی مانند «شاد» با بهبود شفافیت و جلب مشارکت والدین میتوانند به ابزارهایی مسئولانه تبدیل شوند. این راهکارها، با الهام از تجربیات جهانی، به کاهش نابرابری و افزایش اعتماد عمومی کمک میکنند.
